درسنامه آموزشی تفکر و سبک زندگی کلاس هفتم
فعالیت 1 ویژه دختران: بلوغ در من چگونه است؟
روانشناسان با توجه به تغییرات جسمی، فکری، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی که برای فرد در طول زندگی اتفاق میافتد. زندگی انسان را به چند دوره تقسیم میکنند.
- دورهی نوزادی (از تولد تا 4 هفتگی)
- دورهی خردسالی (از 4 هفتگی تا 3 سالگی)
- دورهی کودکی (از سن 3 سالگی تا 12 سالگی)
- دورهی نوجوانی (از سن 12 سالگی تا 18 سالگی)
- دورهی بزرگسالی (از 18 سالگی به بعد که شامل مراحل جوانی، میانسالی و پیری) است.
فعالیت 1: بحث کلاسی (صفحهی 6 کتاب درسی)
- شما اکنون در چه دورهای از تغییرات زندگی خود به سر میبرید؟ آیا میتوانید به برخی از ویژگیهای جسمی، فکری، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی این دوره اشاره کنید؟
- از نظر شما بلوغ به چه معناست؟
- کدامیک از نشانههای جسمانی زیر در شما دیده میشود؟
تغییر صدا، پیدایش عادت ماهانه (قاعدگی)، رشد ظاهری اعضای بدن، تغییر ظاهری صورت
- تغییرات بالا در چه سنی در شما پیدا شد؟
تغییر صدا، پیدایش عادت ماهانه (قاعدگی)، رشد ظاهری اعضای بدن و تغییر ظاهری صورت برخی از علائم جسمی بلوغ در دختران است. البته بلوغ تنها تغییرات جسمانی نیست.
سنّ بلوغ جسمی (تکامل جسمی) در همهی دختران یکسان نیست و از سن نه سالگی تا شانزده سالگی در تغییر است. بهطور میانگین دختران حدود دو سال زودتر از پسران بالغ میشوند. نژاد، آبوهوا، وراثت، نوع تغذیه، شرایط فرهنگی، روابط عاطفی و اجتماعی موجب میشود که سن بلوغ در دختران تغییر پیدا کند.
سن بلوغ شرعی با سن بلوغ جسمی تفاوت دارد و بر اساس نظر مراجع تقلید مشخص میشود و معمولاً برای دختران 9 سال قمری تمام است. در این سن رعایت حجاب، خواندن نماز و گرفتن روزه بر دختران واجب است.
فعالیت 2: کلاسی (صفحهی 7 کتاب درسی)
- آیا میدانید تفاوت بلوغ زودرس و بلوغ دیررس چیست؟
فعالیت 3: بحث کلاسی (صفحهی 7 کتاب درسی)
- به نظر شما کودک ماندن بهتر است یا بالغ شدن؟ دلایل خود را بیان کنید.
- جنبههای مثبت و منفی بلوغ را در کلاس بررسی کنید.
نکات مهم و جالب گفتوگوها:
.............................................. .
فعالیت 4: فردی (صفحهی 8 تا 11 کتاب درسی)
پرسشنامهی زیر و صفحات بعد را تکمیل کنید. این پرسشنامه 39 سؤال دارد و تغییرات جسمانی، عقلانی، اجتماعی، عاطفی و روحی شما را مورد ارزیابی قرار میدهد. با انتخاب گزینهی بلی یا خیر، وضعیت خود را در مقایسه با زمانی که پایه چهارم ابتدایی بودید، ارزیابی کنید.
| الف | ||
| تغییرات جسمانی | بلی | خیر |
| 1- قد و وزن من افزایش یافته است. | ||
| 2- حجم بدن من زیاد شده است و سینههایم رشد کرده است. | ||
| 3- استخوانبندی بدن من تغییر پیدا کرده است. | ||
| 4- اندازهی دست و پا و شانههای من تغییر پیدا کرده است. | ||
| 5- نیروی جسمی و عضلانی من بیشتر شده است. | ||
| 6- اندام من شبیه زنها شده است. | ||
| 7- بینی من بزرگ شده و صورتم گاهی جوش میزند. | ||
| 8- صدایم تغییر پیدا کرده است. | ||
| 9- در برخی از قسمتهای بدنم موهای تازه رشد کرده است. | ||
| 10- هر ماه بهطور منظم دچار عادت ماهیانه (قاعده) میشوم. | ||
| ب | ||
| تغییرات در تواناییهای ذهنی و روانی | بلی | خیر |
| 11- مسائل را بهتر درک میکنم و توانایی من در حل مسائل بیشتر شده است. | ||
| 12- احساس میکنم خوب و بد را بهتر درک میکنم. | ||
| 13- احساس میکنم دیگران مرا درست درک نمیکنند. | ||
| 14- کنجکاوی من بیشتر شده و به دنبال کشف مجهولات هستم. | ||
| 15- خلاقیت و ابتکار من بیشتر شده است. | ||
| 16- احساس میکنم خودم میتوانم تصمیم بگیرم. | ||
| 17- دوست دارم در انجام کارها مستقل باشم. | ||
| 18- میتوانم به مسائل از زاویهها و منظرهای مختلف نگاه کنم. | ||
| 19- نسبت به دوران ابتدایی سؤالات بیشتری ذهنم را مشغول میکند. | ||
| 20- به نظرم دیگران زیاد اشتباه میکنند. | ||
| پ | ||
| تغییرات اجتماعی و عاطفی | بلی | خیر |
| 21- علاقهمندم دوستان بیشتری انتخاب کنم. | ||
| 22- نظر دوستانم برایم مهم است. | ||
| 23- دوست دارم بیشتر در جمع با بزرگترها باشم و با آنها صحبت کنم. | ||
| 24- علاقه دارم از خطرات دوستی با افراد نامناسب آگاه شوم. | ||
| 25- دوست دارم در جمع، نظراتم را مطرح کنم و بقیه به من احترام بگذارند. | ||
| 26- محبت به دیگران برای من مهم شده است و دوست دارم که از محبت دیگران هم برخوردار شوم. | ||
| 27- دوست دارم خود را به خداوند نزدیک کنم و با او راز و نیاز کنم. | ||
| 28- عفو، گذشت و فداکاری در من بیشتر شده است. | ||
| 29- احساس میکنم از نظر اخلاقی تغییر کردهام. | ||
| پ | ||
| تغییرات روحی و روانی | بلی | خیر |
| 30- میل به گوشهگیری در من بیشتر شده است. | ||
| 31- نسبت به انتقاد دیگران از خودم حساستر شدهام. | ||
| 32- در خود احساس بیقراری میکنم. | ||
| 33- نظر دوستان زود مرا تحریک میکند و تحت تأثیر قرار میگیرم. | ||
| 34- بیشتر وقتها در رؤیا و خیال فرو میروم. | ||
| 35- احساس بیحالی و سستی میکنم. | ||
| 36- نسبت به وضعیت ظاهری خودم حساستر شدهام. | ||
| 37- گاهی به تغییرات ناشی از بلوغ در خودم، خجالت میکشم. | ||
| 38- گاهی وقتها اخلاق من تغییر میکند. | ||
| 39- در مقابل پند و اندرز دیگران برخی اوقات واکنش نشان میدهم. | ||
عادت ماهیانه یا قاعدگی چیست؟
عادت ماهیانه، پریود، حیض و یا قاعدگی اتفاقی است که طی هر ماه و در روزهای معین در پوشش داخلی رحم دختران و زنان تا اواخر دورهی میانسالی اتفاق میافتد. فاصلهی بین دو قاعدگی را دورهی قاعدگی (چرخش قاعدگی) میگویند. این تغییرات نشاندهندهی آمادگی جسمانی زنها برای تولیدمثل است. در این فرایند هر ماه یک تخمک بالغ شده وارد رحم میشود. در طول مدتی که یک تخمک وارد رحم میشود، بافت رحم نیز آمادهی نگهداری جنین میشود؛ اما بعد از ده تا یازده روز، بافت پوششی رحم ریزش میکند (عمل قاعدگی اتفاق میافتد) که معمولاً همراه با دفع خون و تخمک است. خونریزی دختران و زنان و احساس درد در دوران قاعدگی امری طبیعی است؛ اما در صورت احساس دردهای طولانی توصیه میشود به پزشک مراجعه گردد.
فاصلهی بین شروع دو قاعدگی معمولاً 28 روز است؛ اما ممکن است از 21 تا 35 روز تغییر کند. طول مدت قاعدگی معمولاً بین 3 تا 7 روز است و در برخی از موارد ممکن است تا 8 روز طول بکشد. بعد از اتمام دوره قاعدگی انجام غسل واجب است. عواملی نظیر فشار روانی، عفونت، کیست تخمدان (توده یاختهای کیسه مانند)، سوِء تغذیه یا مصرف برخی از داروها موجب میشود چرخش قاعدگی یا طول دوره کم و زیاد شود. در چنین مواردی فرد بیمار باید به پزشک زنان مراجعه کند.
دورهی قاعدگی: رنگ قرمز زمان ناباروری، رنگ آبی زمان باروری، رنگ سبز زمان ناباروری
فعالیت 5: فردی (صفحهی 13 کتاب درسی)
- سؤالات خود را در رابطه با بلوغ و قاعدگی در یک برگه کاغذ بنویسید و با معلم در میان بگذارید.
- در دوران قاعدگی انجام کدام فعّالیتهای عبادی برای دختران و زنان حرام است؟
بهداشت دوران قاعدگی
1- از نوار بهداشتی یا دستمال پاکیزه استفاده کنید و بهداشت فردی و جسمی خود را رعایت کنید.
2- تحرک زیاد نداشته باشید و از ورزشهای سنگین اجتناب کنید؛ اما نرمش مناسب را هرگز ترک نکنید.
3- از لباس زیر نخی استفاده کنید و لباس خود را بهطور مرتب تمیز کنید.
4- هرگز از لباس زیر دیگران استفاده نکنید، سعی کنید ایستاده حمام کنید.
5- بهداشت ناحیهی تناسلی را رعایت کنید.
6- دستهای خود را حتماً قبل و بعد از دستشویی رفتن بشویید.
7- در طول قاعدگی سعی کنید بهطور منظم بخوابید.
8- در صورت مشاهدهی هر نوع حالت غیرعادی، مشکل را با مادر خود در میان بگذارید و از پزشک زنان، ماما، پرستار و یا معلمان خود کمک بگیرید.
9- افکار مزاحم و غلط را از ذهن خود دورکنید و با مطالعه و فعّالیتهای مفید و متنوع خود را سرگرم کنید.
10- در دوران قاعدگی از شنا کردن در آب استخر، یا رودخانه و دریا خودداری کنید.
11- برای برطرف شدن بوی بدن هر دو روز حمام کنید و لباسهای زیر و نخی خود را تعویض کنید.
12- در طول قاعدگی میزان مصرف نمک و قهوه را کاهش دهید و از غذاهای سالم و مقوی استفاده کنید.
تغذیه در دوران بلوغ
تغذیهی شما در دوران نوجوانی و بلوغ اهمّیت بسیاری دارد؛ زیرا در این سن به علت سوختوساز بالای بدن و فعّالیت زیاد، به انرژی بیشتری نیاز دارید. پرخوری یا کمخوری در این دوره به سلامتی شما آسیب میرساند. صبحانه، وعدهی غذایی مهمی برای شماست و بیتوجهی به آن میتواند زمینهساز مشکلات بسیاری در سلامتی شما شود. بهتر است در برنامهی غذایی شما چهار گروه اصلی موادغذایی (چربیها، موادقندی طبیعی و نشاستهای، پروتئینها، میوهها و سبزیجات) حتماً وجود داشته باشد. مصرف نوشابههای گازدار، شکلات و آب نبات را باید محدود کنید و بهجای آنها از مواد نشاستهای مانند برنج، نان و سیبزمینی استفاده کنید. مصرف سبزیها، میوهها، نان سبوسدار، حبوبات و موادغذایی حاوی کلسیم مانند شیر و لبنیات میتواند به سلامتی شما در این دوره کمک کند. شما مقداری از آهن بدنتان را از طریق خونریزی در دوران قاعدگی از دست میدهید و به همین دلیل باید در این دوره غذاهای حاوی آهن مانند گوشت، خرما، عدس، اسفناج، جگر، ماهی و زردهی تخم مرغ بخورید. نوشیدن چای طی 1 تا 2 ساعت قبل و بعد از غذا، از جذب آهن جلوگیری میکند؛ ولی استفاده از مواد دارای ویتامین ث یا میوههایی مانند نارنگی، پرتقال و لیموشیرین به جذب آهن کمک میکند.
فعالیت در خانه (صفحهی 15 کتاب درسی)
- دربارهی انواع بلوغ تحقیق کنید.